Kościół Zwiastowania NMP w Tomaszowie Lubelskim

W samym centrum Tomaszowa Lubelskiego, przy ulicy Królewskiej, stoi drewniany kościół, który zwraca uwagę nawet tych, co zwykle omijają sakralne zabytki szerokim łukiem. Modrzewiowa świątynia Zwiastowania NMP z 1727 roku to jeden z najcenniejszych przykładów barokowej architektury drewnianej w kraju. Co ciekawe, mimo że wykonana z drewna, świątynia ma konstrukcję pseudobazylikową z trzema nawami – rozwiązanie, które architekci tamtych czasów zwykle rezerwowali dla murowanych katedr.

Nie każdy wie, że to właśnie tutaj znajduje się cudowny obraz Matki Bożej Szkaplerznej, otaczany kultem od XVII wieku.

Historia kościoła i rodziny Zamojskich

Pierwszą drewnianą świątynię w Tomaszowie wzniósł w 1627 roku Tomasz Zamoyski, założyciel miasta. Już dwanaście lat później kościół otrzymał rangę kolegiaty, co świadczyło o jego znaczeniu w regionie. Obecny budynek pochodzi z lat 1727-1744 i został ufundowany przez Michała Zdzisława Zamojskiego, IV ordynata. Całość wykonano z modrzewia, drewna wyjątkowo odpornego na upływ czasu.

Konsekracji dokonał w 1747 roku biskup Wacław Hieronim Sierakowski. Status kolegiaty kościół utracił w 1810 roku, ale w 1994 roku Jan Paweł II przywrócił mu tę rangę, uznając jego nieustanne znaczenie dla archidiecezji lubelskiej.

Modrzew, z którego zbudowano kościół, należy do najtrwalszych gatunków drewna stosowanych w budownictwie. Dzięki temu świątynia przetrwała niemal 300 lat w doskonałym stanie.

Co wyróżnia architekturę świątyni

Kościół stoi na ceglanej podmurówce i ma konstrukcję zrębową z odciętymi ostatkami. Fasadę zdobią dwie trójkondygnacyjne wieże z charakterystycznymi cebulastymi hełmami, które widać z daleka. Bryła budynku składa się z korpusu o trzech nawach i trzech przęsłach, z trzema parami kaplic integralnie połączonych z nawami. Od wschodu znajduje się wysunięte prezbiterium na planie prostokąta.

Po obu stronach prezbiterium, w przedłużeniu naw bocznych, umieszczono dwukondygnacyjne aneksy – od południa zakrystię, od północy skarbczyk (parter murowany z cegły). Na piętrach tych aneksów znajdowały się kaplice, wzmiankowane już w 1750 roku.

Wnętrze zachwyca połączeniem surowego drewna z bogatymi rokokowymi zdobieniami. Stare deski podłogowe skrzypią pod stopami, a całość tworzy harmonijną przestrzeń do kontemplacji. To rzadki przykład, gdy drewniana konstrukcja z powodzeniem realizuje ambitny plan przestrzenny inspirowany murowaną architekturą barokową.

Cudowny obraz Matki Bożej Szkaplerznej

Kult maryjny w Tomaszowie trwa nieprzerwanie od XVII wieku. Historia pochodzenia cudownego obrazu owiana jest tajemnicą – według starych źródeł ktoś przyniósł go do kaplicy św. Wojciecha, ale tożsamość tej osoby pozostaje nieznana. Podczas najazdu szwedzkiego kaplica została zniszczona, a obraz porzucony.

Kobiety z Tomaszowa odnalazły wizerunek i przez jakiś czas zdobił on lwowską katedrę. Po sześciu latach powrócił do Tomaszowa, do odbudowanej kaplicy. Rosnący kult sprawił, że na tomaszowskich Piaskach wybudowano nowy kościół, którym opiekowali się zakonnicy. Po likwidacji zakonu cudowny obraz trafił do obecnej świątyni Zwiastowania NMP, gdzie znajduje się do dziś.

Pielgrzymi pokonują długie trasy, by prosić o łaski przed tym wizerunkiem. Sanktuarium Matki Bożej Tomaszowskiej jest ważnym punktem na religijnej mapie Lubelszczyzny.

Dla kogo to miejsce

Kościół spodoba się miłośnikom zabytkowej architektury – to wyjątkowa okazja, by zobaczyć drewnianą świątynię barokową o tak ambitnej konstrukcji. Osoby interesujące się historią regionu znajdą tu ślady fundacji rodu Zamojskich i wielowiekowej tradycji kultu maryjnego.

Dla rodzin z dziećmi wizyta może być ciekawym elementem zwiedzania Roztocza, zwłaszcza jeśli połączy się ją z opowieścią o historii obrazu i budowy miasta. Wnętrze nie jest przytłaczające, a drewniana konstrukcja budzi ciekawość nawet u młodszych.

Warto zajrzeć również osobom poszukującym spokoju – wnętrze sprzyja wyciszeniu i chwili odpoczynku od zgiełku.

W 1994 roku Jan Paweł II przywrócił kościołowi status kolegiaty, podkreślając jego znaczenie dla życia religijnego regionu.

Praktyczne informacje: godziny mszy i zwiedzanie

Kościół znajduje się przy ulicy Królewskiej 1 w centrum Tomaszowa Lubelskiego. Jest to czynna świątynia, więc warto planować wizytę poza godzinami nabożeństw, by móc spokojnie obejrzeć wnętrze.

Msze święte odbywają się:

• Niedziele i uroczystości: 7:00, 9:00, 10:30, 12:00, 15:00, 17:00
• Poniedziałek – piątek: 6:30, 7:00, 17:00
• Sobota: 6:30, 7:00, 19:00 (msza niedzielna)

Kancelaria parafialna czynna:

• Poniedziałek, piątek: 15:30-16:30
• Wtorek, środa, czwartek: 8:00-9:00 i 15:30-16:30
• Sobota, niedziela i święta: nieczynna

Wstęp do kościoła jest bezpłatny. Zwiedzanie możliwe poza godzinami nabożeństw. Na obejrzenie wnętrza i okolic warto przeznaczyć około 30-45 minut, choć miłośnicy architektury sakralnej mogą spędzić tu znacznie dłużej.

Jak dojechać i co jeszcze zobaczyć w okolicy

Tomaszów Lubelski leży na Roztoczu, około 100 km na południe od Lublina. Dojazd samochodem z Lublina zajmuje około 1,5 godziny (droga wojewódzka nr 844 lub 17). Z Zamościa to około 40 km (droga nr 17). Kościół znajduje się w centrum miasta przy głównej ulicy, parking dostępny w okolicy.

W Tomaszowie warto zobaczyć również Muzeum Regionalne oraz spacerować po rynku. Miasto jest dobrą bazą wypadową do zwiedzania Roztocza – w okolicy znajdują się malownicze wioski, szlaki rowerowe i piesze oraz inne zabytki drewnianej architektury sakralnej.

Jeśli ktoś planuje dłuższy pobyt na Roztoczu, warto połączyć wizytę w Tomaszowie z wypadem do Zwierzyńca, Szczebrzeszyna czy Krasnobródu. Region oferuje spokojne krajobrazy, lasy i przestrzeń do aktywnego wypoczynku z dziećmi.