Zespół pałacowy Zamoyskich Łabunie

Zespół pałacowy Zamoyskich w Łabuniach to rokokowa rezydencja z XVIII wieku, która wyróżnia się na tle Lubelszczyzny nietypowym jak na ten region układem „entre cour et jardin”. Pałac powstał jako letnia siedziba Jana Jakuba Zamoyskiego, wojewody podolskiego i szwagra króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Dziś obiekt pełni funkcję klasztoru sióstr franciszkanek, ale jego architektura i historia przyciągają uwagę miłośników zabytkowych rezydencji magnackich.

Historia pałacu w Łabuniach

Budowę pałacu rozpoczęto w 1744 roku, choć niektóre źródła wskazują na lata 50. XVIII wieku. Autorem projektu był prawdopodobnie Bernard Meretyn, znany architekt epoki, choć pojawiają się też hipotezy o udziale Jerzego de Kawe. Rezydencja miała być letnią siedzibą Jana Jakuba Zamoyskiego i jego żony Ludwiki z Poniatowskich.

Pałac zastąpił wcześniejszy dwór, który stał w tym miejscu. Łabunie w XVI wieku należały do Oleśnickich, w połowie XVII wieku przeszły w ręce Firlejów, a od początku XVIII wieku stały się dobrami dziedzicznymi Zamoyskich – nie wchodziły jednak w skład ordynacji zamojskiej.

W latach 60. XVIII wieku, podczas konfederacji barskiej, w rezydencji stacjonowały wojska rosyjskie. Po ich wycofaniu konieczny był gruntowny remont, który przeprowadzono w latach 1772-1781. Wtedy też wzniesiono nowe zabudowania gospodarcze, które prawdopodobnie odpowiadają obecnemu folwarkowi.

Jan Jakub Zamoyski był bratem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i pełnił funkcję IX Ordynata Zamościa. Zmarł w Łabuniach w 1790 roku.

W XIX wieku rezydencja kilkakrotnie zmieniała właścicieli. Należała między innymi do rodziny Tarnowskich, a pod koniec stulecia Jan Stanisław Tarnowski sprzedał Łabunie hrabiemu Aleksandrowi Szeptyckiemu z Łaszczowa, którego żoną była Izabella Sobańska. W 1922 roku rodzina Szeptyckich przekazała zespół pałacowo-parkowy siostrom Franciszkankom Misjonarkom Maryi w podzięce za opiekę nad ich ciężko chorą córką. Zakonnice zajmowały się opieką nad sierotami, dziećmi opuszczonymi i chorymi.

Architektura zespołu pałacowego

Założenie pałacowe reprezentuje popularny w XVIII wieku typ „entre cour et jardin” – między dziedzińcem a ogrodem. Sam pałac to niewielka rezydencja rokokowa, zbliżona do francuskich „maisons de plaisance”. Pierwotnie budynek łączyły z tylną oficyną dwie galerie na planie ćwierćkola, które rozebrano na początku XX wieku.

Po bokach dziedzińca honorowego stoją dwie oficyny. Zachowała się też „Kasztelanka” – pawilon zamykający skrzydło zachodnie, utrzymany w formie charakterystycznej dla architektury francuskiej, saskiej i polskiej tego okresu. Planowano podobny pawilon po przeciwnej stronie dziedzińca, ale nie został zrealizowany lub się nie zachował.

Za pałacem rozciąga się ogród o regularnym układzie, charakterystycznym dla francuskiej sztuki ogrodowej XVII wieku. Na osi pałacu biegnie aleja – początkowo kasztanowa, dalej grabowa. Po bokach ogród ograniczają aleje lipowe. Pierwotnie między nimi znajdowały się klomby kwiatowe. W dalszej części założenia znajduje się park krajobrazowy, który powstał w drugiej połowie XIX wieku z przekształcenia części regularnego ogrodu.

Niektóre elementy architektoniczne pałacu inspirowane były dziełami Andrea Palladia, włoskiego architekta renesansu.

Pałac w XX wieku – zniszczenia i odbudowa

Od 1930 roku siostry franciszkanki prowadziły prace remontowe, dostosowując pałac do funkcji klasztornych. Niestety, obiekt poważnie ucierpiał podczas obu wojen światowych. W 1944 roku Niemcy wysadzili w powietrze środkową część pałacu i podpalili pozostałe budynki.

Odbudowa trwała od 1957 do 1962 roku. Zakonnice podjęły żmudny proces rekonstrukcji, dzięki któremu zespół odzyskał część dawnej świetności. Do dziś pełni funkcję klasztoru i domu zakonnego.

Co zobaczyć w okolicy

Łabunie to niewielka wieś w powiecie zamojskim, położona w południowo-wschodniej części województwa lubelskiego. W promieniu kilku kilometrów znajdują się inne zabytki, między innymi pałac w Łabuńkach Pierwszych z XIX wieku czy kościół św. Stanisława Biskupa w Krynicach.

Warto połączyć wizytę w Łabuniach z wyjazdem do Zamościa, odległego o około 20 kilometrów. Renesansowe miasto-twierdza wpisane na listę UNESCO oferuje znacznie więcej atrakcji dla rodzin z dziećmi, w tym muzea, fortyfikacje i malownicze rynki.

Dla kogo to miejsce

Zespół pałacowy w Łabuniach zainteresuje przede wszystkim miłośników architektury i historii. To nie jest typowa atrakcja turystyczna z przewodnikami i ekspozycjami muzealnym. Obiekt pełni funkcję klasztoru, więc zwiedzanie ogranicza się do oglądania budynków od zewnątrz i spaceru po terenie parku.

Rodziny z dziećmi mogą tu przyjechać na krótki spacer – park jest przyjemny, a sama architektura pałacu robi wrażenie. Nie należy jednak oczekiwać rozrywki na kilka godzin. To raczej punkt na trasie szerszej wycieczki po regionie zamojskim.

Informacje praktyczne – dojazd i zwiedzanie

Łabunie leżą przy drodze wojewódzkiej nr 852, która łączy Zamość z Tomaszowem Lubelskim. Z Zamościa do Łabuń jest około 20 kilometrów, z Lublina – około 90 kilometrów. Dojazd samochodem nie sprawia problemów, przy pałacu można zaparkować.

Komunikacja publiczna jest ograniczona – kursują autobusy z Zamościa, ale częstotliwość połączeń nie jest wysoka. Warto sprawdzić rozkład jazdy przed wyjazdem.

Uwaga: Zespół pałacowy jest własnością prywatną (klasztor), dlatego nie ma ustalonych godzin zwiedzania ani opłat za wstęp. Teren można oglądać od strony zewnętrznej, zachowując szacunek dla miejsca i jego mieszkańców. Przed planowaną wizytą warto skontaktować się z klasztorem, aby upewnić się, czy możliwe jest zwiedzanie terenu.

Na zwiedzanie okolicy pałacu wystarczy 30-45 minut. Jeśli ktoś interesuje się fotografią architektury, może zostać dłużej – budynek i park oferują ciekawe kadry o różnych porach dnia.